Ali Məhkəmənin yeni Plenum qərarı: alimentin hesablanması və indeksasiyası, uşaqla ünsiyyət, səfər və məhkəməyə müraciət qaydaları.
20 dekabr 2024-cü il tarixli 15 nömrəli Plenum qərarı ailə mübahisələri üzrə məhkəmə təcrübəsinə mühüm aydınlıq gətirib. Dəyişikliklər boşanma zamanı uşaqla ünsiyyət qaydasının müəyyən edilməsini, sabit pul məbləğində alimentin hesablanması və indeksasiyasını, eləcə də ayrı yaşayan valideynlə uşağın ölkədaxili və xarici səfər imkanlarını əhatə edir.
Bu yazıda Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun qərarında verilmiş yeni izahları sadə və praktik formada nəzərdən keçiririk.
Nikahın pozulması işinə hazırlıq iclasında uşağın hansı valideynin yanında qalması barədə mübahisə yoxdursa, məhkəmə valideynlər arasında uşaqla ünsiyyət qaydasına dair razılığın olub-olmadığını da aydınlaşdırmalıdır. Mübahisə mövcuddursa, ünsiyyət qaydasının müəyyən edilməsini istəyən valideynə ayrıca tələb irəli sürmək hüququ izah edilməli və həmin tələb boşanma işi ilə birlikdə mahiyyəti üzrə həll oluna bilər.
Uşaqla görüşün vaxtı, müddəti, yeri, forması və şəraiti hüququn özü deyil, həmin hüququn icra qaydası sayılır. Məhkəmə ilk növbədə görüşün uşağın fiziki və psixi sağlamlığına, əxlaqi inkişafına və üstün mənafeyinə uyğunluğunu qiymətləndirməlidir. Mövzu ilə bağlı saytımızdakı “Uşaqla ünsiyyət hüququ” məqaləsini də oxuya bilərsiniz.
Qanuni qüvvəyə minmiş qətnamə ilə müəyyən edilmiş görüş vaxtının, yerinin, müddətinin və digər icra şərtlərinin sonradan dəyişdirilməsi, bir qayda olaraq, yeni iddia ilə deyil, Mülki Prosessual Məcəllənin 231-ci maddəsi üzrə qətnamənin icra üsulu və qaydasının dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə həll olunur.
Lakin sonradan ünsiyyətin uşağın mənafeyinə zidd olduğunu göstərən yeni hallar yaranarsa, ünsiyyət hüququnun ləğvi və ya məhdudlaşdırılması barədə müstəqil iddia qaldırıla bilər. İlkin sübutlar olduqda, iş yekunlaşanadək müvəqqəti təminat tədbiri kimi ünsiyyətin qadağan edilməsi də mümkündür.
Plenumun izahına görə, məhkəmə sabit pul məbləğində aliment müəyyən edərkən məbləği ölkə üzrə minimum əməkhaqqının konkret misli şəklində ifadə etməlidir. Qərardakı nümunədə 2024-cü il üçün 345 manat minimum əməkhaqqı əsas götürülərək 255 manat aliment 0,74 misli kimi göstərilib. Bu rəqəm yalnız qərardakı hesablama nümunəsidir; hər işdə tərəflərin vəziyyəti və qüvvədə olan göstəricilər ayrıca qiymətləndirilir.
Aliment mövzusunda əvvəlki məlumat üçün 2024-cü il üzrə aliment məbləği haqqında yazıya, ailə mübahisələri üzrə hüquqi xidmətlər üçün isə “Ailə və nikah hüququ” bölməsinə baxa bilərsiniz.
Qüvvədə olan Ailə Məcəlləsinin 110-cu maddəsi də sabit pul məbləğində alimentin minimum əməkhaqqının artımına mütənasib indeksasiyasını nəzərdə tutur. Mətnlə e-qanun.az portalında tanış olmaq mümkündür.
Plenum Ailə Məcəlləsinin 100.2-ci maddəsindəki qaydanın alimentin artırılması tələbinə də şamil olunduğunu göstərir: artırılmış məbləğ məhkəməyə müraciət edilən vaxtdan tutula bilər. Bununla belə, alimentin artırılması barədə qətnamə dərhal icra edilən qətnamələr sırasına daxil deyil.
Alimentin bir hissəsinin uşağın adına açılmış bank hesabına ödənilməsi barədə məsələ iddia tələbi deyil, qətnamənin icra qaydasının müəyyən edilməsinə dair müraciətdir. Qətnamədən sonra bu qaydanın dəyişdirilməsi və ya ləğvi də aidiyyəti məhkəməyə ərizə verməklə həll edilir. Bank hesabında yığılmış vəsaitə sərəncam verilməsi barədə valideynlər arasında mübahisə isə ayrıca iddia icraatında baxıla bilər.
Məhkəmə əsaslandırılmış tələb olduqda ayrı yaşayan valideynlə uşağın ardıcıl bir neçə gün gecələməklə ünsiyyətini, həmçinin ölkədaxili və xarici səfər imkanını nəzərə ala bilər. Uşağın həmin valideynlə ölkədən getməsi avtomatik istisna edilmir. Bunun üçün valideynin uşaqla ünsiyyət hüququ tanınmalı və mövcud ünsiyyət müddəti səfərə imkan verməlidir.
Ünsiyyət müddəti səfər üçün yetərli deyilsə, əvvəlcə icra qaydasının dəyişdirilməsi barədə məhkəməyə müraciət olunmalıdır. Səfərin uşağın mənafeyinə uyğun olduğunu sübut etmək vəzifəsi ayrı yaşayan valideynin üzərinə düşür. Daimi olaraq başqa ölkəyə köçmək məqsədi müəyyən edilərsə, icazə tələbi rədd edilə bilər. Bu məsələyə dair Ali Məhkəmənin rəsmi izahı ilə Ali Məhkəmənin saytında da tanış ola bilərsiniz.
Uşaqla ünsiyyət barədə qətnamədə uşağın harada, nə vaxt və hansı müddətdə bir valideyndən digərinə təhvil verilməsi aydın yazılmalıdır. Əvvəlki qətnamədə bu detallar göstərilməyibsə, məsələ yenə də icra üsulu və qaydasının dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə dəqiqləşdirilə bilər.
Yeni izahlar ailə mübahisələrində prosessual yolu daha dəqiq müəyyən edir: indeksasiya ilə alimentin məbləğinin dəyişdirilməsi, ünsiyyət hüququ ilə onun icra qaydası, eləcə də ərizə ilə iddia arasındakı fərq düzgün seçilməlidir. Səhv prosessual vasitə müraciətin qəbulundan imtinaya və ya iş üzrə icraata xitam verilməsinə səbəb ola bilər.
Məhkəməyə müraciət hazırlanarkən faktlar və sübutlar fərdi qaydada qiymətləndirilməlidir. Peşəkar sənəd hazırlanması üçün iddia ərizələrinin tərtib edilməsi xidməti ilə tanış ola bilərsiniz.
Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakterlidir və fərdi hüquqi rəy əvəz etmir.
#aliment # alimentin indeksasiyası # uşaqla ünsiyyət # Ali Məhkəmə Plenumu # ailə hüququ # boşanma # uşaqla görüş # minimum əməkhaqqı
Şərh yaz